India Kazakhstan Uranium Supply Deal :વૈશ્વિક સ્તરે યુરેનિયમનો સૌથી મોટો સપ્લાયર દેશ કઝાકિસ્તાન [Kazakhstan] આગામી અનેક વર્ષો સુધી ભારતને પરમાણુ ઈંધણ પૂરું પાડવા માટે સત્તાવાર રીતે તૈયાર થઈ ગયો છે. કઝાકિસ્તાનની સરકારી કંપની કાઝઆટોમપ્રોમ [Kazatomprom] ના શેરધારકોએ ભારતના પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE) સાથેના એક મેગા સપ્લાય કોન્ટ્રાક્ટને બહુમતીથી મંજૂરી આપી દીધી છે. આ કરાર ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો અને પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ્સના અવિરત સંચાલન માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
શેરધારકોએ આપી ઐતિહાસિક મંજૂરી [Kazatomprom Shareholders Approval]
નેશનલ એટોમિક કંપની Kazatomprom JSC GDR RegS (NATKY) દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેરાત મુજબ, આ સોદાને મંજૂરી આપવા માટે એક અસાધારણ સામાન્ય સભા (EGM) બોલાવવામાં આવી હતી. જેમાં આશરે 92.9% મતો સાથે આ ઐતિહાસિક સોદાને લીલી ઝંડી મળી છે. આ સોદો એટલો વિશાળ છે કે તેનું મૂલ્ય કાઝઆટોમપ્રોમની કુલ સંપત્તિના 50% કરતા પણ વધુ આંકવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતના ‘ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ પરચેઝ એન્ડ સ્ટોર્સ’ (DPS) સાથે થયેલો આ કરાર લાંબા સમય સુધી ભારતને નેચરલ યુરેનિયમ કોન્સન્ટ્રેટ્સ [Natural Uranium Concentrates] નો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરશે.
વિશ્વનો સૌથી મોટો યુરેનિયમ ઉત્પાદક દેશ [World’s Leading Uranium Producer]
કઝાકિસ્તાન પાસે વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો યુરેનિયમ ભંડાર છે, જે વૈશ્વિક જથ્થાના આશરે 14% જેટલો થાય છે. વર્ષ 2009 થી આ દેશ વિશ્વનો ટોચનો ઉત્પાદક રહ્યો છે અને વૈશ્વિક પુરવઠામાં 40% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. કાઝઆટોમપ્રોમ કંપની શુ-સારિસુ અને સિરદરિયા વિસ્તારોમાં સ્થિત 27 જેટલા ભંડારોનું સંચાલન કરે છે, જ્યાં અત્યાધુનિક ‘ઇન-સિટુ રિકવરી’ (ISR) પદ્ધતિ દ્વારા યુરેનિયમનું માઇનિંગ કરવામાં આવે છે. આ ટેકનીક ખર્ચ-અસરકારક અને પર્યાવરણને ઓછું નુકસાન પહોંચાડતી હોવાનું મનાય છે.
ભારત માટે આ સોદાનું મહત્વ [Strategic Importance for India]
ભારત પોતાની પરમાણુ ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાતી ઈંધણ પર નિર્ભર છે. કઝાકિસ્તાન સાથેના આ નવા સોદાથી ભારતને આગામી વર્ષો સુધી સ્થિર પુરવઠો મળશે, જેનાથી દેશની એનર્જી સિક્યોરિટી [Energy Security] મજબૂત બનશે. અગાઉ 2015-2019 ના ગાળામાં પણ બંને દેશો વચ્ચે 5,000 ટન યુરેનિયમનો કરાર થયો હતો, જે હવે નવા સ્તરે પહોંચ્યો છે. જોકે, વ્યાવસાયિક ગુપ્તતાના કારણે સપ્લાયનો ચોક્કસ જથ્થો અને કિંમત હાલમાં જાહેર કરવામાં આવી નથી. આ કરારથી વૈશ્વિક બજારમાં યુરેનિયમની અછત સર્જાઈ શકે છે, જે ચીન જેવા હરીફ દેશો માટે મોટો આંચકો ગણાય છે.
