India Thorium Nuclear Energy PFBR: ભારતે સિવિલ ન્યુક્લિયર એનર્જી [Civil Nuclear Energy] ના ક્ષેત્રમાં એક અભૂતપૂર્વ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે. તમિલનાડુના [Tamil Nadu] કલપક્કમ ખાતે સ્થિત 500 મેગાવોટની ક્ષમતા ધરાવતા સ્વદેશી પ્રોટોટાઇપ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર [Prototype Fast Breeder Reactor – PFBR] એ ‘ક્રિટીકાલિટી’ [Criticality] સ્તર સફળતાપૂર્વક પાર કરી લીધું છે. આ સિદ્ધિ સાથે જ ભારતે પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા તરફ મોટું ડગલું ભર્યું છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ [Narendra Modi] તેને ભારતના પરમાણુ કાર્યક્રમના બીજા તબક્કાની ગ્રાન્ડ એન્ટ્રી ગણાવી છે.
થોરિયમનો ઉપયોગ અને ઉર્જા સુરક્ષા [Thorium Utilization and Energy Security]
ભારત પાસે વિશ્વમાં થોરિયમનો [Thorium] સૌથી મોટો ભંડાર છે. જ્યુલિયટ ફોસ્ટર [Juliet Foster] જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ [Strait of Hormuz] જેવા વૈશ્વિક માર્ગો પર તણાવ વધે છે ત્યારે ઇંધણના ભાવ આસમાને પહોંચે છે. આવા સમયે ભારતનું આ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર ઉર્જા સુરક્ષા પૂરી પાડશે. આ રિએક્ટર પ્લુટોનિયમ [Plutonium] અને થોરિયમનો ઉપયોગ કરીને વધુ ઇંધણ પેદા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે ભારતને વર્ષ 2047 સુધીમાં 100 ગીગાવોટ ક્ષમતા હાંસલ કરવાના લક્ષ્યમાં મદદરૂપ થશે.
Today, India takes a defining step in its civil nuclear journey, advancing the second stage of its nuclear programme.
The indigenously designed and built Prototype Fast Breeder Reactor at Kalpakkam has attained criticality.
This advanced reactor, capable of producing more fuel…
— Narendra Modi (@narendramodi) April 6, 2026
ટેકનોલોજીમાં ભારતની સર્વોપરિતા [Nuclear Technology Leadership]
6 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ ભારતે જે ટેકનોલોજીનું પ્રદર્શન કર્યું છે, તેવી ક્ષમતા હાલ અમેરિકા [USA] કે ચીન [China] પાસે પણ નથી. અત્યારે માત્ર રશિયા [Russia] પાસે જ થોરિયમ-પ્લુટોનિયમ આધારિત ઉર્જા પેદા કરવાની ટેકનિક ઉપલબ્ધ છે. મોલ્ટન સોલ્ટ રિએક્ટર્સ [Molten Salt Reactors] દ્વારા થોરિયમ જેવા ઇંધણનો ઉપયોગ વધુ સરળ બનશે. થોરિયમ-232 ને રિએક્ટરમાં યુરેનિયમ-233 [Uranium-233] માં રૂપાંતરિત કરીને વિપુલ પ્રમાણમાં ઉર્જા મેળવી શકાય છે, જે પર્યાવરણ માટે પણ ઓછું નુકસાનકારક છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને ભારતની સ્થિતિ [Future Challenges and India’s Rank]
થોરિયમમાંથી ઉર્જા પેદા કરવી એ અત્યાર સુધી મોટો પડકાર રહ્યો છે, પરંતુ PFBR એ નવી આશા જન્માવી છે. વિશ્વ ન્યુક્લિયર એસોસિએશન [World Nuclear Association] અનુસાર થોરિયમ એક અત્યંત સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ વિકલ્પ છે. ભારત આ મામલે દુનિયામાં પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યારે ચીન અને પાકિસ્તાન [Pakistan] આ રેસમાં ઘણા પાછળ છે. આ સફળતા બાદ ભારત હવે પરમાણુ ઉર્જાના નિકાસકાર તરીકે પણ ઉભરી શકે છે.
