Lipulekh Controversy: કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા [Kailash Mansarovar Yatra] ફરી શરૂ થવાની જાહેરાત સાથે જ હિમાલયની સરહદે રાજકીય ગરમાવો આવી ગયો છે. નેપાળની બાલેન્દ્ર શાહ [Balendra Shah] સરકારે લિપુલેખ પાસ [Lipulekh Pass] ના ઉપયોગ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ભારત અને ચીન વચ્ચેના આ વ્યાપારી અને ધાર્મિક માર્ગને નેપાળે પોતાની જમીન ગણાવીને વિરોધ નોંધાવ્યો છે, જેના કારણે દાયકાઓ જૂના સરહદી વિવાદે ફરી માથું ઊંચક્યું છે.
ભારતની જાહેરાત અને નેપાળનો વિરોધ (Lipulekh Controversy)
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે [Ministry of External Affairs] ૩૦ એપ્રિલના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે જૂનથી ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ દરમિયાન કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા યોજાશે. આ યાત્રામાં શ્રદ્ધાળુઓની ટુકડીઓ ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ પાસ થઈને તિબેટ જશે. આ જાહેરાત બાદ નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે નિવેદન બહાર પાડ્યું કે ૧૮૧૬ની સુગૌલી સંધિ [Treaty of Sugauli] મુજબ લિમ્પિયાધૂરા, લિપુલેખ અને કાલાપાની નેપાળનો અભિન્ન ભાગ છે. નેપાળે ભારત અને ચીન [China] બંનેને અપીલ કરી છે કે આ વિવાદિત વિસ્તારમાં કોઈ પણ પ્રકારનું નિર્માણ કે પ્રવૃત્તિ ન કરવામાં આવે.
ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ અને ઐતિહાસિક તથ્યો (India’s Official Stand and Historical Facts)
નેપાળના દાવા સામે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલ [Randhir Jaiswal] એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લિપુલેખ પાસ ૧૯૫૪ થી યાત્રા માટેનો સત્તાવાર માર્ગ રહ્યો છે. ભારતે નેપાળના દાવાઓને નકારી કાઢતા જણાવ્યું કે આ દાવાઓ ઐતિહાસિક પુરાવાઓ પર આધારિત નથી. જાયસવાલે ઉમેર્યું કે સીમા મુદ્દાઓને ડિપ્લોમેટિક માધ્યમથી ઉકેલવા ભારત હંમેશા તૈયાર છે, પરંતુ એકતરફી રીતે કરવામાં આવતા દાવાઓ સ્વીકાર્ય નથી.
લિપુલેખ પાસનું મહત્વ (Importance of Lipulekh Pass)
લિપુલેખ પાસ ભારત, નેપાળ અને ચીનનું ટ્રાય-જંકશન [Tri-junction] છે. ૧૯૬૨ના યુદ્ધ બાદ આ વિસ્તાર ભારતીય સુરક્ષા દળોના નિયંત્રણ હેઠળ છે. ૨૦૧૫ અને ૨૦૨૫માં ભારત અને ચીને આ માર્ગ ખોલવા માટે સહમતિ દર્શાવી હતી, પરંતુ નેપાળે દરેક વખતે આનો વિરોધ કર્યો છે. અગાઉ કેપી શર્મા ઓલીએ [KP Sharma Oli] પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો, છતાં ભારત પોતાના સાર્વભૌમત્વ અને ઐતિહાસિક અધિકારો પર મક્કમ છે.
આ પણ વાંચો: બિહારની ફોર્મ્યુલાએ મમતાના ગઢને કેવી રીતે તોડ્યો?
