Knee Replacement Surgery: ઘૂંટણમાં સતત દુખાવો, જકડન અને ચાલવા-ફરવામાં મુશ્કેલી થતી હોય ત્યારે ઘણા લોકોને ઘૂંટણ બદલવાની શસ્ત્રક્રિયા એટલે કે Knee Replacement Surgery કરાવવાની ચિંતા સતાવે છે. ખાસ કરીને એક્સ-રેમાં કાર્ટિલેજ ઘસાઈ ગયાં હોય અથવા સાંધા વચ્ચેની જગ્યા ઘટી હોવાનું જણાય ત્યારે દર્દીઓને લાગે છે કે હવે ઓપરેશન જ એકમાત્ર વિકલ્પ છે. જોકે, ઘૂંટણના આર્થરાઇટિસથી પીડાતા દરેક વ્યક્તિને શસ્ત્રક્રિયાની જરૂર પડતી નથી.
ઘૂંટણનો ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ એવી સ્થિતિ છે, જેમાં સાંધાના કાર્ટિલેજ અને આસપાસના પેશીઓમાં ધીમે ધીમે ફેરફાર થાય છે. તેના કારણે દુખાવો, જકડન અને હલનચલનમાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. મેયો ક્લિનિકના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક દર્દીઓમાં કસરત, ફિઝિયોથેરાપી અને જીવનશૈલીમાં ફેરફારથી લક્ષણો નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
શરૂઆતની સારવારમાં ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓ મજબૂત બનાવતી કસરતો, ઓછી અસર કરતી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ, જરૂરિયાત મુજબ વજન ઘટાડવું અને ડૉક્ટરની સલાહથી દુખાવાની દવાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
Knee Replacement Surgery માટે માત્ર એક્સ-રે પૂરતો આધાર નથી
ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિકના જણાવ્યા અનુસાર, એક્સ-રેમાં સાંધાની જગ્યા ઘટવી અને હાડકાંની કિનારીઓ પર વધારાનું હાડકું બનવા જેવા ફેરફારો દેખાઈ શકે છે. જોકે, એક્સ-રેમાં દેખાતું નુકસાન અને દર્દીને થતો દુખાવો હંમેશાં એકસરખા પ્રમાણમાં હોતાં નથી.
કેટલાક દર્દીઓના એક્સ-રેમાં ગંભીર ફેરફારો હોવા છતાં દુખાવો ઓછો હોય છે, જ્યારે અન્ય દર્દીઓને ઓછા ફેરફારો છતાં વધુ તકલીફ થઈ શકે છે. તેથી માત્ર એક્સ-રેના આધારે ઓપરેશનનો નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી.
ડૉક્ટર દુખાવાની તીવ્રતા, તેની અવધિ, ઘૂંટણની હલનચલન, ચાલવાની ક્ષમતા અને અગાઉ કરવામાં આવેલી સારવારની અસરનું મૂલ્યાંકન કરે છે. જો દુખાવો રોજિંદા જીવનને ગંભીર રીતે અસર કરતો હોય અને અન્ય સારવારથી પૂરતી રાહત ન મળે, તો શસ્ત્રક્રિયા અંગે વિચારવામાં આવે છે.
કયા લક્ષણો પર ધ્યાન આપવું?
ઘૂંટણના આર્થરાઇટિસમાં નીચેની તકલીફો રોજિંદા જીવનને અસર કરી શકે છે:
-
સતત અથવા તીવ્ર દુખાવો થવો.
-
ચાલવામાં મુશ્કેલી પડવી.
-
દાદરા ચઢવા-ઊતરવામાં તકલીફ થવી.
-
ઘૂંટણમાં જકડન અને હલનચલન ઘટવું.
-
રોજિંદાં કામ કરવામાં મુશ્કેલી પડવી.
-
ઘૂંટણની રચનામાં ફેરફાર થવો.
ફિઝિયોથેરાપી અને કસરતથી શું ફાયદો થાય?
અમેરિકન એકેડેમી ઑફ ઑર્થોપેડિક સર્જન્સ (AAOS)ના જણાવ્યા અનુસાર, ફિઝિયોથેરાપી અને નિયમિત કસરતથી સ્નાયુઓની તાકાત વધારવામાં, દુખાવો ઘટાડવામાં અને ચાલવાની ક્ષમતા સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે. ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓ સાંધાને ટેકો આપવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ મુજબ સ્ટ્રેન્થનિંગ કસરતો, હળવું ચાલવું, સ્થિર સાઇકલ ચલાવવી અથવા પાણીમાં કસરત કરવી જેવા વિકલ્પો અપનાવી શકાય છે. દરેક વ્યક્તિએ પોતાની શારીરિક સ્થિતિ અનુસાર કસરત પસંદ કરવી જરૂરી છે.
શસ્ત્રક્રિયા ક્યારે યોગ્ય વિકલ્પ બને છે?
જ્યારે દુખાવો અને જકડનને કારણે ચાલવું, દાદરા ચઢવા કે રોજિંદાં કામ કરવાં મુશ્કેલ બને અને દવાઓ, ફિઝિયોથેરાપી તથા અન્ય ઉપચારથી પૂરતી રાહત ન મળે, ત્યારે ડૉક્ટર ઘૂંટણ બદલવાની શસ્ત્રક્રિયાની ભલામણ કરી શકે છે.
આ શસ્ત્રક્રિયામાં ઘૂંટણના નુકસાન પામેલા ભાગોને કૃત્રિમ ભાગોથી બદલવામાં આવે છે. જોકે, તેમાં ચેપ, લોહીના ગંઠાવા અને સાજા થવામાં લાંબો સમય લાગવા જેવી જટિલતાઓનું જોખમ પણ હોય છે. શસ્ત્રક્રિયા પછી પુનર્વસન અને ફિઝિયોથેરાપી જરૂરી બની શકે છે.
આથી, ઘૂંટણના આર્થરાઇટિસનું નિદાન થાય એટલે તરત જ ઓપરેશન કરાવવું પડે એવું નથી. યોગ્ય સારવાર અને વ્યક્તિગત તબીબી મૂલ્યાંકનના આધારે નિર્ણય લેવો જોઈએ. આ માહિતી સામાન્ય આરોગ્ય જાગૃતિ માટે છે; સારવાર અંગે નિર્ણય લેવા માટે ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
