Organic Farming in Gujarat ના ક્ષેત્રમાં રાજ્યની સ્થિતિ અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. પરંપરાગત કૃષિ વિકાસ યોજના (PKVY)ના ટાંકવામાં આવેલા આંકડા મુજબ, ઓર્ગેનિક ખેતીના ક્લસ્ટર્સ, ખેડૂતોની ભાગીદારી અને ખેતી હેઠળની જમીનના મામલે ગુજરાત અનેક મોટા રાજ્યો કરતાં પાછળ છે. રાજ્યમાં પ્રાકૃતિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે, પરંતુ આંકડા પ્રમાણે તેનો વ્યાપ હજુ મર્યાદિત હોવાનું સામે આવ્યું છે.
આંકડા અનુસાર, રાજસ્થાનમાં 10,055 ક્લસ્ટર્સ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 8,539 ક્લસ્ટર્સ નોંધાયા છે. મધ્ય પ્રદેશમાં 6,037 અને મહારાષ્ટ્રમાં 2,978 ક્લસ્ટર્સ છે, જ્યારે ગુજરાતમાં માત્ર 759 ક્લસ્ટર્સ હોવાનું જણાવાયું છે. વર્ષ 2024 અને 2025 દરમિયાન ઓર્ગેનિક ખેતી માટે રાજ્ય સરકારે રૂ. 2,096 લાખ ખર્ચ્યા હોવાનો પણ ઉલ્લેખ છે.
ખેડૂતોની ભાગીદારીમાં પણ મોટો તફાવત જોવા મળે છે. આંધ્ર પ્રદેશમાં 7,46,976 અને કેરળમાં 3,10,841 ખેડૂતો ઓર્ગેનિક ખેતી સાથે જોડાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. તેની સામે ગુજરાતમાં માત્ર 17,836 ખેડૂતો યોજનાનો લાભ લઈ રહ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
Organic Farming in Gujarat: ખેડૂતો સામે બજાર અને પ્રમાણપત્રના પડકારો
ઓર્ગેનિક ખેતી હેઠળની જમીન અંગેના આંકડામાં પણ ગુજરાત પાછળ હોવાનું સ્રોતમાં જણાવાયું છે. રાજસ્થાનમાં 2,01,140 હેક્ટર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 1,71,184 હેક્ટર જમીન ઓર્ગેનિક ખેતી હેઠળ હોવાનું દર્શાવાયું છે. જોકે, ગુજરાત માટે આપવામાં આવેલો આંકડો ‘15,334,41 હેક્ટર’ સ્પષ્ટ રીતે લખાયેલો નથી. તેથી તેની ચોકસાઈની પુષ્ટિ જરૂરી છે.
ખેડૂતોને ઓર્ગેનિક ખેતી અપનાવવામાં પ્રમાણપત્ર મેળવવાની મુશ્કેલી, યોગ્ય તાલીમનો અભાવ અને પેદાશોના વેચાણ માટે મજબૂત બજાર વ્યવસ્થા ન હોવા જેવા પડકારોનો સામનો કરવો પડતો હોવાનો અહેવાલમાં દાવો કરાયો છે. ઓર્ગેનિક પેદાશો માટે પોષણક્ષમ ભાવ અને સતત ખરીદીની વ્યવસ્થા ન હોય તો ખેડૂતો માટે રાસાયણિક ખેતી છોડવી મુશ્કેલ બને છે.
બીજી તરફ, રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત દ્વારા પ્રાકૃતિક ખેતીના પ્રચાર માટે ગામડાઓમાં યોજાતી સભાઓ અને હરિયાણાના કુરુક્ષેત્ર સ્થિત તેમના ફાર્મની અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી મુલાકાતોના ખર્ચ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ પ્રવાસો પાછળ થયેલા ખર્ચ અને તે કોણે ચૂકવ્યો તેની ચોક્કસ વિગતો સ્રોતમાં આપવામાં આવી નથી.
ગુજરાતમાં ઓર્ગેનિક ખેતીનો વ્યાપ વધારવા માટે તાલીમ, પ્રમાણપત્ર અને બજાર વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત આ આંકડા ચર્ચામાં લાવે છે.
