Nobel Prize Medicine 2026 વૈશ્વિક વિજ્ઞાન જગત માટેના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત એવા નોબેલ પુરસ્કારોની જાહેરાત શરૂ થઈ ગઈ છે. ૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ મેડિસિન (ફિઝિયોલોજી) ક્ષેત્રના નોબેલ પુરસ્કારની સત્તાવાર જાહેરાત સ્ટોકહોમ ખાતે કરવામાં આવી છે. આ વર્ષે આ સર્વોચ્ચ સન્માન ત્રણ મહાન વૈજ્ઞાનિકો – કાર્લ ડીસેરોથ (સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી, યુએસએ), પીટર હેગેમેન (હમ્બોલ્ટ યુનિવર્સિટી, બર્લિન) અને જ્યોર્જ નાગેલ (વુર્ઝબર્ગ યુનિવર્સિટી, જર્મની) ને સંયુક્ત રીતે એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. મગજના કામકાજને સમજવા માટે ક્રાંતિકારી ગણાતી ‘ઓપ્ટોજેનેટિક્સ’ (Optogenetics) ટેકનિક વિકસાવવા બદલ તેમને આ પુરસ્કાર અપાયો છે.
BREAKING NEWS
The 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for their discoveries concerning light-gated ion channels and optogenetics.” https://t.co/pkDDEBWtkz— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Nobel Prize Medicine 2026 શા માટે મળ્યો આ સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર?
નોબેલ સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ ‘પ્રકાશ-ગેટેડ આયન ચેનલો’ અને ‘ઓપ્ટોજેનેટિક્સ’ પર ઐતિહાસિક સંશોધન કર્યું છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તેમણે એક એવી પદ્ધતિ શોધી કાઢી છે જેના દ્વારા વૈજ્ઞાનિકો માત્ર ‘પ્રકાશ’ (Light) નો ઉપયોગ કરીને મગજના ચેતા કોષો (Neurons) ને સક્રિય અથવા શાંત કરી શકે છે. આ ટેકનોલોજીએ ન્યુરોસાયન્સની દુનિયામાં એક મોટી ક્રાંતિ સર્જી છે, જેનાથી વિશ્વભરની પ્રયોગશાળાઓ હવે મગજના સૌથી જટિલ રહસ્યો ઉકેલી રહી છે.
ઓપ્ટોજેનેટિક્સ શું છે અને તેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
આ ક્રાંતિકારી સંશોધનની શરૂઆત પીટર હેગેમેન અને જ્યોર્જ નાગેલ દ્વારા ‘ક્લેમીડોમોનાસ’ નામના એક-કોષીય શેવાળ (Algae) પરના પ્રયોગોથી થઈ હતી. તેમણે આ શેવાળમાં ‘ચેનલરોડોપ્સિન’ નામનું પ્રોટીન શોધી કાઢ્યું હતું. જ્યારે આ પ્રોટીન પર વાદળી પ્રકાશ પડે છે, ત્યારે તે એક ચેનલ ખોલે છે અને વિદ્યુત સંકેત પેદા કરે છે.
ત્યારબાદ કાર્લ ડીસેરોથે આ પ્રોટીનનું જનીન જીવંત ઉંદરના મગજના ચેતા કોષોમાં દાખલ કરવામાં સફળતા મેળવી. વર્ષ ૨૦૦૫માં તેમણે સાબિત કર્યું કે વાદળી પ્રકાશ ફેંકીને જીવંત ઉંદરના મગજના કોષોને સ્વીચની જેમ ચાલુ કે બંધ કરી શકાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા આગળ જતાં ‘ઓપ્ટોજેનેટિક્સ’ તરીકે ઓળખાઈ.
મગજની બીમારીઓ અને અંધાપાના ઈલાજમાં નવી આશા
ઓપ્ટોજેનેટિક્સે મગજ સંશોધનની આખી દિશા જ બદલી નાખી છે. આ ટેકનિકથી વૈજ્ઞાનિકો હવે ચોક્કસ ચેતા કોષોને કંટ્રોલ કરીને જાણી શકે છે કે આપણી મેમરી (યાદદાસ્ત), લાગણીઓ અને વર્તન પાછળ કયા કોષો જવાબદાર છે. ભવિષ્યમાં આ ટેકનિકનો તબીબી ઉપયોગ કરીને દ્રષ્ટિ ગુમાવી ચૂકેલા લોકોનો અંધાપો દૂર કરવા અને ન્યુરોલોજીકલ બીમારીઓની સારવાર માટે ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન ચાલી રહ્યું છે.
