Chronic Kidney Disease એટલે કે ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ માત્ર કિડનીને જ નહીં, પરંતુ શરીરના અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ અંગોને પણ અસર કરી શકે છે. કિડની લોહીમાંથી કચરાના પદાર્થો દૂર કરવા, પાણી અને સોડિયમનું સંતુલન જાળવવા, બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરવા અને લાલ રક્તકણોના નિર્માણ માટે જરૂરી હોર્મોન બનાવવાનું કામ કરે છે. જ્યારે કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે, ત્યારે શરીરમાં અનેક પ્રકારની જટિલતાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
કિડની વિટામિન Dને તેના સક્રિય સ્વરૂપમાં બદલવામાં પણ મદદ કરે છે, જે હાડકાંના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે. બીમારી વધતાં શરીરમાં પ્રવાહી અને કચરાના પદાર્થો જમા થઈ શકે છે. લોહીમાં પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ જેવા મિનરલ્સનું સંતુલન પણ બગડી શકે છે.
હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી શકે છે
NIDDK અનુસાર, ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ અને હૃદયરોગ વચ્ચે ગાઢ સંબંધ છે. કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર, શરીરમાં વધારાનું પ્રવાહી અને મિનરલ્સનું અસંતુલન થઈ શકે છે. આ સ્થિતિઓ હૃદય અને રક્તવાહિનીઓ પર દબાણ વધારે છે.
ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી બીમારીઓ કિડની તથા હૃદય બંનેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. CKD ધરાવતા દરેક દર્દીને હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોક થાય એવું નથી, પરંતુ તેમના જોખમને અવગણવું યોગ્ય નથી.
શરીરમાં સોજો અને શ્વાસની તકલીફ
સ્વસ્થ કિડની વધારાનું પાણી અને સોડિયમ પેશાબ દ્વારા બહાર કાઢે છે. કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટતાં શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવા લાગે છે. તેના કારણે પગ, ઘૂંટી, હાથ અથવા ચહેરા પર સોજો આવી શકે છે. આ સ્થિતિને એડીમા કહેવામાં આવે છે.
વધારાનું પ્રવાહી ફેફસાંમાં જમા થાય તો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે. જોકે, શરીરમાં સોજો આવવાનું એકમાત્ર કારણ કિડનીની બીમારી નથી.
એનિમિયા અને સતત થાકની સમસ્યા
નેશનલ કિડની ફાઉન્ડેશન અનુસાર, કિડની એરિથ્રોપોઇટિન (EPO) નામનું હોર્મોન બનાવે છે, જે લાલ રક્તકણોના નિર્માણમાં મદદ કરે છે. કિડનીને નુકસાન થતાં આ હોર્મોનનું ઉત્પાદન ઘટી શકે છે અને એનિમિયા થવાનું જોખમ વધી શકે છે.
એનિમિયાના કારણે સતત થાક, નબળાઈ, ચક્કર આવવા, શ્વાસ ચઢવો અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.
Chronic Kidney Diseaseની અન્ય ગંભીર જટિલતાઓ
ક્રોનિક કિડની ડિસીઝમાં હાડકાં અને મિનરલ્સનું અસંતુલન, લોહીમાં એસિડનું પ્રમાણ વધવું, ભૂખ ઓછી લાગવી, કુપોષણ, ખંજવાળ, સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને ઊંઘની સમસ્યાઓ પણ થઈ શકે છે. ગંભીર અવસ્થામાં શરીરમાં કચરાના પદાર્થો જમા થવાથી ઊબકા, ઊલટી અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.
આ તમામ સમસ્યાઓ દરેક દર્દીમાં જોવા મળે એવું જરૂરી નથી. તેની ગંભીરતા કિડનીની કાર્યક્ષમતા, બીમારીનું કારણ અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પર આધાર રાખે છે.
નિયમિત તબીબી તપાસ, યોગ્ય સારવાર અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબના આહારથી કેટલીક જટિલતાઓને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો કે બેભાન થવા જેવા લક્ષણો જણાય તો તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જરૂરી છે.
