Kutch Jurassic Park : પોતાની ભાતીગળ સંસ્કૃતિ અને સફેદ રણ માટે દુનિયાભરમાં પ્રખ્યાત કચ્છ જિલ્લો હવે તેની ભૌગોલિક વિવિધતાની સાથે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતના સત્તાવાર “જુરાસિક પાર્ક” (Jurassic Park of India) તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. લાખો-કરોડો વર્ષ જૂના ડાયનોસોરના હાડકાં, ઈંડાં અને અત્યંત દુર્લભ ગણાતા દરિયાઈ જીવોના અવશેષોને કારણે આ પ્રદેશ વિશ્વભરના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ, વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. સત્તાવાર અહેવાલ અનુસાર, જીઓલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (GSI) અને ઝૂઓલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (ZSI) દ્વારા આ તમામ મળેલા અશ્મિઓની સત્તાવાર પ્રમાણિકતા ચકાસવામાં આવી છે. કચ્છના કાટરોલ ફોર્મેશનમાંથી સોરોપોડ, મેગાલોસૌરીડ અને ઓર્નિથોપોડ પ્રજાતિના ડાયનોસોરના પગલાં તેમજ કરોડરજ્જુના અશ્મિઓ (Fossils) મળી આવ્યા છે, જે કરોડો વર્ષ જૂના ઈતિહાસની સાક્ષી પૂરે છે.
Kutch Jurassic Park : લોડાઈ ગામની ‘કાસ હિલ’ પરથી મળ્યો ૧૫ કરોડ વર્ષ જૂનો ડાયનોસોરનો અવશેષ
અહેવાલ અનુસાર, ભુજ તાલુકાનું લોડાઇ ગામ ડાયનોસોર સંશોધન ક્ષેત્રે વૈશ્વિક નકશા પર ચમક્યું છે. લોડાઈ નજીક આવેલી ‘કાસ હિલ’ પરથી આશરે ૧૩૦ થી ૧૫૮ મિલિયન (આશરે ૧૫ કરોડ) વર્ષ જૂનો અને ૧૦ મીટર લાંબો શાકાહારી ડાયનોસોરનો હાથ-પગનો ભાગ મળી આવ્યો હતો, જેની સરખામણી પ્રખ્યાત ‘કેમેરાસૌરસ સુપ્રીમસ’ પ્રજાતિ સાથે કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ભારત-જર્મન સંશોધકોની સંયુક્ત ટીમે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પ્રો. ગુન્ટુપલ્લી વી.આર. પ્રસાદના નેતૃત્વમાં ભારતનો સૌપ્રથમ લગભગ સંપૂર્ણ જુરાસિક યુગનો ‘ઈચ્થિયોસોર’ (ફિશ લિઝાર્ડ) શોધી કાઢ્યો છે. આ આશરે ૧૫૨ થી ૧૫૭ મિલિયન વર્ષ જૂનો અને ૫.૫ મીટર લાંબો દરિયાઈ સરીસૃપ (રેપ્ટાઈલ) છે, જે સાબિત કરે છે કે જુરાસિક યુગમાં કચ્છ એક સમૃદ્ધ દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર હતો જ્યાં જમીની અને દરિયાઈ બંને પ્રકારના ડાયનોસોર વસતા હતા.
ધોળાવીરા અને ખડીર બેટ ખાતે આધુનિક ‘ફોસイル સ્ટેશન’ [Kutch Fossil Park Dholavira]
અહેવાલ અનુસાર, પુરાતન નગરી ધોળાવીરાથી ૧૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા ખડીર બેટ ખાતે વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી વિભાગ દ્વારા એક અત્યાધુનિક ‘ફોસિલ સ્ટેશન’ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. અહીં ૧૮૭થી ૧૭૬ મિલિયન વર્ષ જૂના જુરાસિક યુગના પેટ્રિફાઇડ (પથ્થર બની ગયેલા) લાકડાનું વિશાળ થડ જમીનમાંથી બહાર નીકળેલી હાલતમાં જોવા મળે છે. ઉત્ક્રાંતિના ક્રમમાં એક કડી ઉમેરતા અંજાર તાલુકાના ટપ્પર ડેમ નજીકથી મિઓસીન યુગના ખડકોમાંથી ૧૦.૫ મિલિયન વર્ષ જૂના વાનર જેવાં પ્રાણી ‘શિવાલિક પિથેકસ’ના અવશેષો પણ મળી આવ્યા છે, જે માનવ ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસ માટે અત્યંત મહત્વના સાબિત થશે.
₹12 કરોડના ખર્ચે નિરોણામાં બનશે વૈશ્વિક મ્યુઝિયમ, ‘યુનેસ્કો’ સમક્ષ રજૂઆતની તૈયારી
કચ્છના આ અમૂલ્ય ભૂસ્તરીય વારસાને સાચવવા અને પર્યટનને વેગ આપવા માટે ગુજરાત સરકાર અને પ્રવાસન વિભાગે એક વિસ્તૃત એક્શન પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. ૬૫ મિલિયન વર્ષ જૂના ડાયનોસોર અવશેષોની ‘ટ્રેઝરી’ ગણાતી કાળા ડુંગરની ટેકરીઓને કેન્દ્રમાં રાખીને આ પ્રકલ્પ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. નિરોણા ગામ પાસે આવેલા ‘કચ્છ ફોસિલ પાર્ક’ને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના સંગ્રહાલયમાં ફેરવવાની યોજના છે, જેમાં રૂ. ૧૨ કરોડના પ્રાથમિક ખર્ચનો અંદાજ છે. આ આધુનિક પાર્કમાં ૩D ડાયનોસોર મોડેલ્સ, વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) ઝોન અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કેન્દ્ર ઊભી કરાશે, જેમાં સ્થાનિક અશ્મિ સંશોધક નરેન્દ્રસિંહ સોઢાના ખાનગી સંગ્રહને પણ સ્થાન આપી તેમની સેવાઓ લેવાશે. સરકાર ભવિષ્યમાં આ સમગ્ર વિસ્તારને ‘કચ્છ જીઓપાર્ક’ તરીકે ‘યુનેસ્કો’ (UNESCO) સમક્ષ વૈશ્વિક ઓળખ અપાવવા માટેની શક્યતાઓ પણ ચકાસી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ઝારખંડ રાજ્યસભા ચૂંટણી: પરિમલ નથવાણીની ભવ્ય જીત, INDIA ગઠબંધનને આંચકો
