Scrub Typhus એક બેક્ટેરિયાથી થતો ચેપ છે, જેની શરૂઆત સામાન્ય વાયરલ તાવ જેવી હોઈ શકે છે. અચાનક તાવ આવવો, માથું દુખવું, ઠંડી લાગવી અને શરીરમાં દુખાવો થવો તેના સામાન્ય લક્ષણો છે. આ ચેપ સંક્રમિત નાના માઇટ્સના લાર્વા એટલે કે ચિગર્સ કરડવાથી ફેલાય છે. સમયસર ઓળખ અને સારવાર ન મળે તો તે ફેફસાં, કિડની, લીવર અને મગજને અસર કરી શકે છે.
આ રોગ ભારત સહિત એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રના અનેક દેશોમાં જોવા મળે છે. CDC મુજબ, સંક્રમિત ચિગર કરડ્યાના આશરે 7થી 10 દિવસ પછી લક્ષણો દેખાઈ શકે છે. શરૂઆતમાં સામાન્ય તાવ અને સ્ક્રબ ટાઇફસ વચ્ચે તફાવત કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
Scrub Typhusમાં શરીર પરનું કાળું નિશાન કેમ મહત્ત્વનું?
સ્ક્રબ ટાઇફસની ખાસ ઓળખ શરીર પર બનતું એસ્ચર (Eschar) હોઈ શકે છે. ચિગર કરડ્યું હોય તે જગ્યાએ શરૂઆતમાં નાનો ઘા અથવા ફોલ્લો બને છે અને ત્યારબાદ તેના મધ્યમાં કાળા પોપડા જેવું નિશાન દેખાઈ શકે છે. તેની આસપાસ લાલાશ પણ હોઈ શકે છે.
આ નિશાન સામાન્ય રીતે બગલ, જાંઘની વચ્ચે, કમર, સ્તનોની નીચે, ગરદન, છાતી, પેટ અથવા પીઠ જેવા ભાગોમાં જોવા મળી શકે છે. જોકે, દરેક દર્દીમાં એસ્ચર દેખાય જ એવું નથી. તેથી કાળું નિશાન ન હોય તો પણ આ ચેપની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
ચિગર્સ સામાન્ય રીતે ઝાડીઓ, લાંબા ઘાસ, ખેતરો, બગીચાઓ અને જંગલવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ખેતી, બાગકામ કે આવી જગ્યાઓમાં સમય વિતાવતા લોકોને ચેપ લાગવાનું જોખમ હોઈ શકે છે.
સ્ક્રબ ટાઇફસમાં તાવ ઉપરાંત સ્નાયુઓ અને સાંધાઓમાં દુખાવો, નબળાઈ, ખાંસી, ઊબકા, ઊલટી અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પણ થઈ શકે છે. આ લક્ષણો ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા અને ટાઇફોઇડ જેવા રોગોમાં પણ જોવા મળતાં હોવાથી માત્ર લક્ષણોના આધારે નિદાન કરવું યોગ્ય નથી.
લાંબા સમય સુધી તાવ રહે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય અથવા અસામાન્ય નબળાઈ અનુભવાય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. ડૉક્ટર તપાસ બાદ જરૂરિયાત મુજબ એન્ટિબાયોટિક સારવાર આપી શકે છે. સમયસર સારવારથી ગંભીર ગૂંચવણોનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે. પોતાની રીતે દવા લેવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.

