SBI Research Report on Indian Economy: ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં રોકડ [Cash] અને ડિજિટલ ચૂકવણી [Digital Payment] બંને એકબીજાના હરીફ નહીં પરંતુ પૂરક હોવાનું એસબીઆઈ રિસર્ચના [SBI Research] લેટેસ્ટ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. લોકો રોજબરોજની નાની ચૂકવણીઓ માટે યુપીઆઈ [UPI] તરફ વળ્યા છે, પરંતુ કટોકટી અને બચત માટે આજે પણ રોકડને જ સર્વોપરી ગણે છે.
ઈ-રૂપિયાનો મર્યાદિત પ્રસાર (SBI Research Report on Indian Economy)
એસબીઆઈના રિપોર્ટ મુજબ, ભારતે સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી [CBDC] એટલે કે ઈ-રૂપિયો લોન્ચ કર્યો હોવા છતાં તેનો વ્યાપ અત્યારે ઘણો મર્યાદિત છે. માર્ચ 2025 સુધીમાં ઈ-રૂપિયાનું કુલ ચલણ માત્ર 1,016 કરોડ રૂપિયા જ નોંધાયું હતું. તેને લોકપ્રિય બનાવવા માટે ફિનટેક પ્લેટફોર્મ્સ [Fintech Platforms] સાથે ભાગીદારી અને જનજાગૃતિ વધારવાની તાતી જરૂર છે.
માથાદીઠ આવક અને રોકડનો સંગ્રહ (GDP and Per Capita Cash Growth)
નાણાકીય વર્ષ 2012 થી 2026 દરમિયાન ભારતની માથાદીઠ જીડીપી [Per Capita GDP] વાર્ષિક 9.4% ના દરે વધી છે, જ્યારે માથાદીઠ રોકડમાં 9.0% નો વધારો થયો છે. એટીએમ ઉપાડ [ATM Withdrawal] અને રોકડ સંગ્રહના આંકડા દર્શાવે છે કે લોકોમાં સાવચેતી રૂપે રોકડ પોતાની પાસે રાખવાનું વલણ વધ્યું છે. વૈશ્વિક તણાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓને કારણે આ તફાવત છેલ્લા બે વર્ષમાં પાંચ ગણો વધી ગયો છે.
ચલણમાં 500 રૂપિયાની નોટોનું વર્ચસ્વ (Dominance of 500 Rupee Notes)
ભારતીય ચલણમાં હાલમાં 500 રૂપિયાની નોટોનું [500 Rupee Notes] સૌથી વધુ પ્રભુત્વ છે. માર્ચ 2025 સુધીમાં કુલ રોકડ મૂલ્યમાં 500 ની નોટોનો હિસ્સો 86% પર પહોંચી ગયો હતો. આ અસંતુલન ઘટાડવા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ [RBI] એટીએમ ઓપરેટરોને 100 અને 200 રૂપિયાની નોટો નિયમિત ઉપલબ્ધ કરાવવા નિર્દેશ આપ્યા છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં 100 ની નોટોનો હિસ્સો 6.2% થી વધીને 8.2% થયો છે, જે સુધારાના સંકેત આપે છે.
આ પણ વાંચો: ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડ વચ્ચે FTA: સોમવારે થશે હસ્તાક્ષર
