Graduate Employment in India અંગે વડાપ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC-PM)ના અહેવાલમાં ચિંતાજનક સ્થિતિ સામે આવી છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2022માં રોજગાર મેળવેલા યુવા ગ્રેજ્યુએટ્સમાંથી 52.8 ટકા યુવાનો ઓછા કૌશલ્યવાળાં કામમાં જોડાયેલા હતા. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યા પછી પણ અનેક યુવાનોને તેમની લાયકાત મુજબની નોકરી મળી રહી નથી.
નવેમ્બર 2026માં પ્રકાશિત EAC-PMના કાર્યકારી અહેવાલનું શીર્ષક ‘હાઉ ઇન્ડિયા ઇઝ ટ્રાન્સફોર્મિંગ એજ્યુકેશનલ કેપેસિટી અન્ડર ધ ન્યૂ એજ્યુકેશન પોલિસી 2020’ છે. અહેવાલ સૌમ્ય કાંતિ ઘોષ અને શશિધરન શર્મા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ILO અને IHDના ઇન્ડિયા એમ્પ્લોયમેન્ટ રિપોર્ટ 2024ના આંકડાઓનો પણ ઉપયોગ થયો છે.
અહેવાલ પ્રમાણે, ગ્રેજ્યુએટ અથવા તેનાથી વધુ શિક્ષણ ધરાવતા 57.8 ટકા યુવાનોને નિયમિત પગારવાળી નોકરી મળી હતી, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 36.1 ટકા જ ઔપચારિક રોજગારમાં જોડાયેલા હતા. આ ઉપરાંત, 15થી 29 વર્ષની વયના માત્ર 5 ટકા યુવાનોને ઔપચારિક વ્યાવસાયિક અથવા ટેકનિકલ તાલીમ મળી હતી.
Graduate Employment in India: ડિગ્રી વધી, કૌશલ્ય અને રોજગાર વચ્ચે અંતર
અહેવાલમાં આ સ્થિતિને ‘ક્વોલિફિકેશન કન્જેશન’ કહેવામાં આવી છે. તેનો અર્થ એ છે કે ડિગ્રી મેળવનારા યુવાનોની સંખ્યા વધી રહી છે, પરંતુ તેમની લાયકાતને અનુરૂપ નોકરીઓ એટલી ઝડપથી વધી રહી નથી. હવે કંપનીઓ માત્ર ડિગ્રી નહીં, પરંતુ ઉમેદવારની વ્યવહારુ આવડત, ઇન્ટર્નશિપ અને કામના અનુભવને પણ મહત્વ આપે છે.
અહેવાલમાં શિક્ષણની અન્ય સમસ્યાઓનો પણ ઉલ્લેખ છે. 2018-19માં દેશમાં 15.51 લાખ શાળાઓ હતી, જે 2025-26માં ઘટીને 14.67 લાખ થઈ છે. આ દરમિયાન પ્રાથમિક શાળાઓની સંખ્યા 8.27 લાખથી ઘટીને 7.22 લાખ થઈ હતી. બીજી તરફ, ધોરણ 12 સુધીનું શિક્ષણ આપતી શાળાઓની સંખ્યા 1.30 લાખથી વધીને 1.69 લાખ થઈ છે.
અહેવાલ મુજબ, ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં 2012-13થી 2021-22 દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં આશરે 78 લાખનો ઘટાડો થયો હતો, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આશરે 93 લાખનો વધારો નોંધાયો હતો.
ઉચ્ચ શિક્ષણમાં 2014-15થી 2023-24 દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 3.42 કરોડથી વધીને 4.50 કરોડ થઈ છે. જોકે, શિક્ષકોની સંખ્યામાં થયેલો વધારો તેની સરખામણીએ ઓછો રહ્યો છે. અહેવાલના લેખકોએ બંને વર્ષના સર્વેની વ્યાપકતા અલગ હોવાથી આ આંકડાઓની સીધી સરખામણીમાં સાવચેતી રાખવાની નોંધ પણ કરી છે.
અહેવાલનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે શિક્ષણની સફળતા માત્ર ડિગ્રી અને પ્રવેશની સંખ્યાથી નહીં, પરંતુ યુવાનોને મળતી નોકરી, પગાર અને કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની તકથી પણ માપવી જોઈએ.
