Chemistry Nobel Prize 2026 વર્ષ 2026ના રસાયણશાસ્ત્રના નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ફ્રાન્સના વૈજ્ઞાનિક હેનરી બી. કાગન (Henri B. Kagan) અને જાપાનના વૈજ્ઞાનિક કેન્સો સોઈ (Kenso Soai)ને સંયુક્ત રીતે આ પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. બંને વૈજ્ઞાનિકોને અસમપ્રમાણ રસાયણશાસ્ત્ર અને ‘મિરર-ઇમેજ’ અણુઓ અંગેના મહત્વપૂર્ણ સંશોધન માટે આ સન્માન મળ્યું છે.
Chemistry Nobel Prize 2026 આ શોધ?
ઘણા મહત્વના રાસાયણિક અણુઓ બે એવી રચનાઓમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે જે એકબીજાની અરીસામાં દેખાતી છબી જેવી હોય છે. તેમને ચિરાલ અણુઓ (chiral molecules) કહેવામાં આવે છે. દેખાવમાં સમાન હોવા છતાં તેમની રાસાયણિક અને જૈવિક અસરો અલગ હોઈ શકે છે.
કાગન અને સોઈના સંશોધને રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ દરમિયાન આવી ‘મિરર-ઇમેજ’ રચનાઓમાંથી ચોક્કસ એક સ્વરૂપને વધુ પ્રમાણમાં બનાવવાની પદ્ધતિ વિકસાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. આ ક્ષેત્રને અસમપ્રમાણ ઓર્ગેનિક સિન્થેસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
Chemistry Nobel Prize 2026 ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?
આ શોધનો સૌથી મહત્વનો ઉપયોગ દવાઓના વિકાસ અને ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલો છે. કોઈ દવાના અણુના બે મિરર-ઇમેજ સ્વરૂપોમાંથી એક શરીર પર ઇચ્છિત અસર કરી શકે છે, જ્યારે બીજું અલગ અથવા નુકસાનકારક અસર કરી શકે છે.
આ કારણે દવાના ઉત્પાદનમાં યોગ્ય અણુ સ્વરૂપને પસંદગીપૂર્વક બનાવવાની ક્ષમતા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. કાગન અને સોઈના સંશોધનથી રસાયણશાસ્ત્રીઓને આવી પ્રક્રિયાઓને વધુ ચોકસાઈથી નિયંત્રિત કરવા માટે શક્તિશાળી સાધનો મળ્યા છે.
લૂઈ પાસ્તેરના સંશોધનથી આગળ વધેલી સફર
આ સંશોધનનો સંબંધ 19મી સદીના પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક લૂઈ પાસ્તેરના કાર્ય સાથે પણ જોડાય છે. પાસ્તેરે ટાર્ટરિક એસિડના અભ્યાસ દરમિયાન કેટલાક અણુઓમાં ડાબી અને જમણી બાજુના અરીસા જેવા બે સ્વરૂપો હોવાની મહત્વપૂર્ણ સમજણ મેળવી હતી.
ત્યારબાદ એક સદીથી વધુ સમય સુધી વૈજ્ઞાનિકો માટે એક મોટો પ્રશ્ન રહ્યો કે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં આવા અણુના માત્ર એક ચોક્કસ સ્વરૂપને પસંદગીપૂર્વક કેવી રીતે બનાવી શકાય. કાગન અને સોઈના સંશોધને આ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ કરાવી.
12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનરનું પુરસ્કાર
2026ના કેમિસ્ટ્રી નોબેલ પુરસ્કારની કુલ રકમ 12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનર છે, જે બંને વિજેતાઓ વચ્ચે વહેંચાશે. નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ 10 ડિસેમ્બરે સ્ટોકહોમમાં યોજાશે.રસાયણશાસ્ત્રના આ વર્ષના નોબેલ સાથે 2026ના નોબેલ પુરસ્કારોની જાહેરાતનો ત્રીજો તબક્કો પૂર્ણ થયો છે. અગાઉ મેડિસિન અને ફિઝિક્સ ક્ષેત્રના વિજેતાઓની જાહેરાત થઈ ચૂકી છે.
